,

Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs havo/vwo

Op 16 februari 2005 heeft minister Van der Hoeven de Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs havo/vwo geïnstalleerd. De Commissie kreeg als opdracht, nieuwe examenprogramma’s voor natuurkunde in havo en vwo te ontwerpen. Het definitieve voorstel voor de examenprogramma’s is begin 2011 aan minister Van Bijsterveldt aangeboden.

Voorgeschiedenis

In 2004 heeft het Nederlands Platform voor Natuurkunde (NPN) in samenwerking met de KNAW met succes de instelling van een vernieuwingscommissie voor natuurkunde bepleit. Voor het vak scheikunde was er al zo'n commissie, de biologen en natuurkundigen wilden nu ook snel een ontwikkelproject starten, mede om de vernieuwing van de natuurwetenschappelijke vakken in samenhang te kunnen uitvoeren.

Opdracht

De opdracht stelde dat de Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs advies uit zou brengen over de kernconcepten en de kernvaardigheden natuurkunde die in de nieuwe natuurprofielen in havo en vwo onderwezen moeten gaan worden, zowel wat betreft de inhoud, de examens als de didactiek. De vernieuwing moet erop gericht zijn het natuurkundeonderwijs voor leerlingen in het voortgezet onderwijs aantrekkelijker te maken met aandacht voor het vervolgonderwijs en de beroepspraktijk. Het nieuwe onderwijs diende in samenhang ontwikkeld te worden met de in gang gezette vernieuwing van de andere natuurwetenschappelijke vakken biologie en scheikunde

Kader

De Commissie kreeg veel vrijheid in het maken een ontwerp, maar binnen een kader van voorwaarden die in de opdracht geformuleerd zijn. Die voorwaarden luidden als volgt.

De Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs:

  • werkt vanuit een visie op de plaats van het vak natuurkunde in het geheel van de natuurwetenschappen en de maatschappelijke toepassingen in de moderne samenleving;
  • benoemt vanuit deze visie de kernconcepten en de kernvaardigheden natuurkunde die in de nieuwe natuurprofielen van havo en vwo onderwezen moeten gaan worden;
  • plaatst deze concepten en vaardigheden in voor leerlingen aansprekende maatschappelijke, beroepsgerichte, experimentele en theoretische contexten;
  • toetst het integrale examenprogramma op doelstellingen en praktische uitvoerbaarheid in een cyclisch innovatieproces op proefscholen;
  • doet na validatie door het veld voorstellen voor de examenprogramma's en de examinering van het vak natuurkunde in HAVO en VWO, ter vaststelling door de minister.

De commissie betrekt daarbij:

  • de samenhang met de andere natuurwetenschappelijke vakken;
  • de samenhang met de profielgerichte wiskunde;
  • de relatie met de onderbouw en het derde leerjaar;
  • de resultaten van didactisch onderzoek en relevante buitenlandse voorbeelden;
  • de aansluiting bij een breed scala van vervolgopleidingen in de sectoren bèta en techniek.

Verloop van het project

In 2005 heeft de Commissie een visiedocument opgesteld, dat in het najaar in een reeks bijeenkomsten met ca. 170 docenten is besproken. Op basis van die besprekingen en van een veldadvies door de SLO is het visiedocument "Natuurkunde leeft" in 2006 bijgesteld en gepubliceerd (het visiedocument vindt u op deze site onder "Documentatie").

Eind 2006 zijn werkversies van de concept-examenprogramma's voor havo en vwo voor de testscholen naar het ministerie en de toenmalige examencommissie CEVO gestuurd (de concept-programma's vindt u op deze site onder "Documentatie"). Die programma's zijn globaal, details voor het Centraal Examen zijn door het College voor Examens (CvE) uitgewerkt in syllabi voor de testfase.

De programma's zijn in de jaren van 2007 tot en met 2010 in de onderwijspraktijk getoetst. De resultaten van die tests zijn gebruikt om de conceptprogramma’s en syllabi bij te stellen. De praktijktests leverden ook bruikbaar lesmateriaal op, en documentatie van hoe zaken in de praktijk liepen.

NiNa heeft de dialoog over het voorstel voor het examenprogramma gezocht, onder andere door de veldconsultaties die in april 2010 door NVON zijn georganiseerd. Op 1 februari 2011 is het advies aan de Minister van OCW aangeboden. Ook de adviezen voor de vakken biologie, scheikunde en NLT zijn toen aangeboden.

Betrokkenen

Tal van mensen werden betrokken bij de ontwikkeling van het nieuwe programma.

  • Commissie, het officieel ingestelde orgaan dus – de samenstelling van de commissie vindt u hieronder
  • projectgroep, die het werk van de Commissie organiseerde, die auteurs voor lesmateriaal en docenten om een en ander uit te testen zocht, en die de evaluatie van de onderdelen bewaakte – de samenstelling van de projectgroep vindt u hieronder
  • auteurs van lesmateriaal dat nieuwe onderdelen van een ontwerp-examenprogramma in de praktijk moest beproeven
  • docenten die die praktijktests uitvoerden
  • docenten die via websites en/of conferenties hun reacties op tussenvoorstellen konden geven
  • klankbordgroep, waarin verschillende groepen waren vertegenwoordigd die belang hebben bij goed natuurkundeonderwijs.

Samenstelling commissie en projectgroep

De leden van de Commissie Vernieuwing Natuurkundeonderwijs havo/vwo waren:

  • Chris van Weert, hoogleraar Basisonderwijs Natuurkunde, Universiteit van Amsterdam, voorzitter
  • Peter Barthel, hoogleraar Astrofysica RU Groningen
  • Marileen Dogterom, hoogleraar Biofysica Universiteit Leiden; groepsleider FOM Institute AMOLF Amsterdam
  • Robbert Dijkgraaf, hoogleraar Mathematische Fysica Universiteit van Amsterdam (tot 1 sept. 2008)
  • Jos van Haaren, Philips Research Laboratories Eindhoven
  • Anneke de Leeuw, docent Natuurkunde en ANW aan het St. Michael College te Zaandam; waarnemer Raad voor Natuur en Sterrenkunde van de KNAW
  • Henk Pol, sinds april 2009 docent lerarenopleiding ELAN, Universiteit Twente, tot april 2009 docent natuurkunde en ANW aan het Augustinus College te Groningen en opleider UCLO RU Groningen
  • Ruud Sniekers, Coördinator Opleiding Technische Natuurkunde, Saxion Hogescholen
  • Wim Sonneveld, docent natuurkunde en ANW aan de GSG Randstad te Rotterdam; Vakdidactisch medewerker TULO TU Delft

De projectgroep was als volgt samengesteld:

  • Maarten Pieters, projectmanager AMSTEL Instituut, Universiteit van Amsterdam, projectmanager en secretaris van de commissie
  • Harrie Eijkelhof, hoogleraar Natuurkunde Didactiek, Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht, projectcoördinator
  • Ed van den Berg, vakdidacticus natuurkunde, AMSTEL Instituut, Universiteit van Amsterdam (tot 1 sept. 2008)
  • Onne van Buuren, docent natuurkunde aan het HML en promovendus AMSTEL-Instituut van de UvA (vanaf januari 2008)
  • Peter Dekkers, vakdidacticus natuurkunde, Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht
  • Paul Feldbrugge, docent natuurkunde Hanzehogeschool, onderzoeker Instituut voor Didactiek en Onderwijsontwikkeling, Rijksuniversiteit Groningen (vanaf september 2008)
  • Koos Kortland, vakdidacticus natuurkunde Freudenthal Institute for Science and Mathematics Education, Universiteit Utrecht (vanaf oktober 2008)
  • Guus Mulder, docent natuurkunde aan het Visser ‘t Hooftlyceum Leiden (sinds 1 sept. 2008)
  • Rob Ouwerkerk, docent natuurkunde Stedelijk Gymnasium Haarlem, wetenschapsjournalist
  • Elwin Savelsbergh, vakdidactisch onderzoeker, Freudenthal Instituut voor Didactiek van Wiskunde en Natuurwetenschappen, Universiteit Utrecht
  • Onne Slooten, docent natuurkunde OSG West-Friesland te Hoorn (vanaf september 2008)
  • Marjolein Vollebregt, vakdidacticus natuurkunde IVLOS, Universiteit Utrecht (vanaf september 2008)
  • Loran de Vries, student natuurkunde aan de Universiteit van Amsterdam, docent natuurkunde aan het Amsterdams Lyceum
  • Theo van Welie, voormalig docent natuurkunde (tot 2007, † 2010)
  • Fleur Zeldenrust, promovendus aan het Swammerdam Institute for Life Sciences, Universiteit van Amsterdam

Over NiNa

Over de commissie, haar opdracht en het project (2005-2010)

Examenprogramma's

Examenprogramma's havo en vwo, gepubliceerd in de Staatscourant. Conceptversies ervan zijn getest in de pilot.

Documentatie

Verschillende soorten documentatie kunt u hier downloaden